Zimanê Kurdî

Peyvên Berbelav di Nav Sewalvaniya Kurmancên li Îranê

 

Ronahiya Dil/ Di vê beşê de hinek ji peyv û kompeyvên ku di nav Kurmancên li Îranê tên bikar anîn ligel wateya wan bi zimanê farisî hatiye nivîsandin. Dibe ku bikaranîna wan peyvan di hinek navçeyan de wekhev nebe, lê me li wira de peyv li gor bikaranîna gelemperî û Kurmanciya pîvankî anîne.

 


Peyvên Kurmancî

                                           ( Beran – mî (mih, mîh
                                                                           Nêrî – bizin
                                                    Ga – mange
                          ( Hesp – mahîn (mehîn, mayn
            (Nêrker (nêre) – manker (mançe ker
                          (Se ( kûçî / tule) – dêhl (dêlik
                                                  Nêr – meya
   mirîşk
 dîk
 Çêlik
 elok
    ( pûndik (pînik
     mirîşk pûrt kirin
      Hesp
         ( Bergîr (hespê fal
      ( Mahîn (mehîn
          Canî
                     Canîhesp
                                              Canîmahîn
 ( Qatir (qantir
     Ker
   Nêrker
                                                       ( Manker (mançe ker
                                                                   Kurîk
                                                                  ( Cehşik (dahşîk
                                                                                 Pez
                                                              Sexel
                                                                    Kerîyê pêz
                                                                         ( Mih (mî
                              ( Pezkovî (pezkûvî
گوسفند سیاه  (سیاه زاغی)                                           Pezê qer
  گوسفند سر سیاه                                                     Pezê serireş
گوسفند سر سفید                                                           Pezê sîs
              گوسفند تمامآ سفید                                                  Pezê qereqaş
گوسفند سرخ فام (بلوطی رنگ)                                         Pezê sor
   گوسفند با پیشانی سفید یا سیاه                                      Pezê beş
       گوسفند تیره رنگ (سبزه تند)                                         Pezê qemer
تاتو کردن گوسفند (نشان شناسایی مثل: برش گوش ، داغ کردن صورت)      ( Dirûf (dirîv
       محل خواب و استراحت گله گوسفند                   ( Guher (mexelgeh
 حرکت دادن گله گوسفند از محل استراحتگاه                 Alguher kirin
 گوسفندی که از گلهء صاحب خود جدا شده و در گله های دیگر سرگردان است ( Pezê avî (havî
قیچی پشم چینی                                                             Hevrîng
 کسی که پشم گوسفند را می چیند                                      Pezbir
  پشم چین بره                                                                    Berxbir
  کسی که بره را می شوید (قبل از پشم چینی)                       Berxşo
        محل شیردوشی گوسفند در محیط باز                                        Bêrî
 شیر دوشیدن                                                       ( Dotin (dohtin
 دمباله (دنبه) گوسفند                                                ( Dûw (dûv
قوچ دنبه دار (دمباله دراز)                            ( Daw (beranê bi daw
  دم                                                                   ( Boç (boçik, doçik
  آغل محصور شده بره ها                                               ( Koz (kozik
اخته کردن                               ( Xesandin / gon kişandin (Exte kirin
  آغل گوسفند ، زاغه سکونت                                                      Gom
    بره                                                                                       Berx
  بره 6 ماهه تا 1 ساله                                                                  Kavir
           برهء ماده 1 تا 2 ساله                                                             Berindîr
 میش 2 تا 3 ساله                                                            Xanberindîr
             بره نر 1 تا 2 ساله                                                                 Berindir
       قوچ بالای 2 ساله                                                                    Hogeç
   قوچ                                                                                         Beran
  بز ماده                                                                                     Bizin
  بز پشم دار یا کرکدار (بز آنقوره)                   ( Bizina çûr (bizina bi tiftik
بز شکاری (وحشی)                                               ( Bizinkovî (bizinkûvî
  بز نر                                                                                            Nêrî
   بزغاله کوچک                                                                               Karik
 بزغاله                                                                                    Kar
  بزغاله 6 ماهه تا یک ساله                                                                 Gîsk
 بز 1 تا 2 ساله                                                              ( Tiştûr (tiştîr
  بز ماده 2 تا 3 ساله                                                                     Bizaştîr
  بز نر 2 تا 3 ساله                                                                        Hevûrî
  بز نر پیر                                                                                Qertenêrî
 جونه گاو (گاو نر جوان                                                                Canega
    گاو ماده                                                                                  Mange
گاو نر                                                                                          Ga
 گوساله                                                                                   Golik
      گاو 3 ساله                                                                         Nogin
       نوک پستان                                                                            Cîcik
    پستان                                                                       ( Gan (gandîl
    جگر سفید (ریه)                                                                    Kezeb
   جگر سیاه                                                                               Cîger
جفت  (دیواره پوششی جنین)                                              Pizdan
     رحم                                                                                   Zêhdan
    کلیه (قلوه)                                                                           Gurçî
شیردان بره (سلولهای آن سرشار از ماده شیمیایی رنین است که برای مایهء پنیر استفاده می شود)  ( Şîlav (şîlaf
        طحال، سپرز                                                ( Fatik (fatereşk, dêdik
    معده (شکمبه)                                                                 ( Hûr (ûr
     رودهء باریک                                                                 Rûvîya zirav
     حنجره، گلو، حلق، خرخره                                          ( Qirtik (gewrî
    گردن                                                  ( Stû (ustû, uskor, stukor
   شکم درد                                                            (  Qolinc (zikêşî
         پشم                                                                           ( Hirî (herî
  یرقان و زردی (بیماری آناپلاسموز، انگل خونی در گوسفند)       ( Zerik (zerdî
      شاربن (بیماری میکروبی باسیلوس آنتراکس)          ( Nexweşiya reş (nesaxiya reş
کرم روده (بیماری انگلی دستگاه گوارش گوسفند)                     Mûmar
کچلی (بیماری انگلی بوسیله جرب  و  یا  قارچ)                               Gurî
 تاول                                                                                 Pifildîk
  آبسه، ورم چرک دار                                                    ( Kunêr (kunîr
        تب (میش تب دار)                                            Ta (mîya bi taw / tawî
 تورم و عفونت پستان                                ( Gahnreşk (gahnok / Ganik
  آلودگی به کرمک (کرم حشره و مگس)             ( Kurmî (kurmok / kurmik
          آلودگی جگر به کرم کپلک (فاسیولا هپاتیکا)                                   Kepelek
بیماری تب برفکی (پیکورنا ویروس) در گوسفند و بز               Nexwaşîya tebeqê
       بیماری سل (باسیل  مایکوپلاسما توبرکلوزیس)                             Nexwaşîya sil
(پاکس ویروس)   بیماری آبله                                                  Nexwaşîya xurî
بیماری میکروبی مشمشه (پسودوموناس مالئی) در اسب          Nexwaşîya Yaman
    گربه وحشی                                                    ( Pişîka becî / bejî (pişîka kovî
گورکن (جانوری وحشی)                                             ( Kurebeşk (qorebeşk
    غزال (آهو)                                                                                            Xezal