فه رھه نگی کوردی

خوەکوژی ل دەڤەرئن کوردنئشئن ڵ ئرانئ و سەدەمێن وێ - بەشا یەکەم / ئارخا ماکوویی

ئارخا ماکوویی
کارناسێ زانستێن جڤاکناسیێ
خوەکوژی ل دەڤەرئن کوردنئشئن ڵ ئرانئ و سەدەمێن وێ / بەشا یەکەم ٢١٠٥.١١.٢٤


خوەکوژی و سەدەمێن وێ د ناڤ جڤاکا کوردان دا.
خوەکوژی یان ژی داوی ل ژیانا خوە ئانین بوویەرەکە دلتەزینە کو ئەم ھەر رۆژ د نووچەیان دە دبھیزن. خوەکوژی تشتەک نوو نینە، ھەر سال ب قاسی ٥ ملیۆن کەس د جھانێ دا دەست ب  خوەکوژیێ دکن کو ژ ڤێ ھەژمارێ ٥٠٠ ھەزار کەس د ئەنجاما خوەکوژیێ دا ژیانا خوە ژ دەست ددن.

پرۆسەیا خوەکوژیێ ژ سێ بەشان پێک تێ: ١) گەفخوارن ٢) گاڤ ئاڤێتن ٣) داوی ل ژیانا خوە ئانین. د ڤێ پرۆسەیا دلتەزین دا ھنەک تەنێ گەفا وێ دخون کو دێ خوەکوژیێ پێک بینن لێ وێرەکیا وان بۆ خوەکوژیێ تونە. ھنەک ژ خوەکوژیێ پێک تینن ل ب ھن سەدەمان زندی دمینن، بەشا سێیەم ژی ئەو کەسن کو ب ئاوایەکی راستەراس و سەرکەفتی خوەکوژیێ دکن و داوی ل ژیانا خوە تینن.

کەسێن ژ بەشا ئەول ژ بۆ کو خوەستەکا خوە ب جھ بینن و بغێژنە ئارمانجا خوە گەفا خوەکووژیێ دخون دا کو تو کەس پێشبەری وان نەسەکنە و خوەستەکا وان بپەژرینن، ئەو کەس تو جار نیەت و وێرەکیا وان بۆ خوەکوژیێ تونە و تەنێ دخوازن کەسێن پێشبەری خوە بترسینن. ژ وان کەسان د ناڤ جڤاکا کوردان دا ژی ھەنە کو وەکی میناک ژ بۆ کو لاوک یان کەچک مالباتا خوە ژ بۆ زەواجا ل گۆر دلێ خوە ناچار بکە گەفا خوەکوژیێ ل مالباتێ دخوە، د ئەنجاما ڤێ گەفێ دا مالبات نەچار دمینە خوەستەکا لاوک یان کەچکێ بپەژرینە.
کەسێن کو دخوازن بۆ خوەکوژیێ گاڤان باڤێژن بەرۆڤاژی وان کەسێن ژ بەشا یەکەم، نیەت و ئارمانجا خوە ئەشکەرە ناکن و ب ئاوایەکی زەلال نابێژن کو ئەم دخوازن خوەکوژیێ پێک بینن. لێ مومکنە کو ئاجزی و نەرھەتیا وان ژ ئالیێ گەڵەکن ڤا بێ دیتن یان دبێژن کو خەوا مە نایێ یان ژی ناڤ کۆمەکێ دا کێم داخڤن و تو جار پەیڤ و نیەتا خوەکوژیێ ل سەر زمان ناینن. ئەو کەس ژبلی ھەبوونا نیەتا وانا راستین بۆ خوەکوژیێ ھێژی بەندا ئالیکاریێ نە و کو کەسەک ب وان را روونە و دەردێ وان چارەسەر بکە، دەما کو دبینە داخوازا ئالکاریا وی/ێ ژ ئالیێ تو کەسی ڤا نایێ دیتنێ خوەکوژیێ پێک تینە.
ل گۆر ھن لێکۆلینان کەسێن کو بۆ خوەکوژیێ گاڤان داڤێژن ، ژنێن ٢٤-٤٤ سالی و ژ قاتێن ژێرنیێ جڤاکێ نە و راستی پرسگرێکێن ئابۆری تێن.
رێ و شێوەیێن ڤێ خوەکوژیێ ئەڤن: خوارنا دەرمان یان ھەبان، بڕینا دامارێ دەستان و فەتساندنا ب گازا خوەزایی…
ئەڤ جورە خوەکووژی د ناڤ جڤاکا کوردان دا ھەیە لێ نە پڕ زێدە، ژ بەر کو ناڤ جڤاکا کوردان دا کەسێ کو دەست ب خوەکوژیێ دکە ، مخابن د پێکانینا خوەکوژیێ دا سەرکەفتی دبن و داوی ل ژیانا خوە تینن.

بەشا سێیەم ھەمان کەسێن کو کوو داوی ل ژیانا خوە تینن و مخابن خوەکوژیا وان ب ئاوایەکی سەرکەفتی پێک تێ، ژ وان کەسان پرانیا وان گەڵەک جاران بۆ خوەکوژیێ گەف خوارنە یان ژی گاڤ ئاڤێتنە، لێ ژ بەر کو داویێ دا نەغیشتنە ئارمانج و خوەستەکا خوە، دەست ب پێکانینا خوەکوژیا راستین دکن و داویێ دا ژی مخابن سەرکەفتی دبن. رێ و شێوەیێن ڤێ خوەکوژیێ ئەڤن: خوە شەوتاندن ، خوە دارڤە کرن …
ئەڤ جورە خوەکوژی ناڤ جڤاکا کوردان دا پڕە، کو ب گەڵەک شێوەیان پێک تێ. ژ خوەکوژیا کوردان د ئیرانێ دا ئامارەکا فەرمی بەردەست تونەیە و ھەر سال و ھەر مەھ و ھەر رۆژ ئەم نووچەیێن ب ڤی رەنگی ل دەردۆرا خوە دبھیزن و دبینن. نێرینا من ئەوە کو بەشەکا زێدەیا خوەکوژێ کو ناڤ جڤاکا کوردان دا پێک تێ پرانیا خوەکوژان ژ مالباتێن گوندی نە، ئەز خوە ژی د گوند دا مەزن بوومە و دکارم بێژم ب سەدەما تونەبوونا پەروەردەھیا پێویست و نەبوونا پەیوەندیا سەمیمی د ناڤبەرا ئەندامێن مالباتێ و پرسگرێکێن ئابۆری خوەکووژیا ھەری زێدە پێک تێ.
ناڤ جڤاکا فارسان دا دەما کو یەک ژ ئەندامێن مالباتێ راستی پرسگرێک یان نەرھەتیێن دەروونی تێ ، ب سەدەما ھەبوونا سەمیمیەتا ناڤ مالباتێ دا ئەو دکارە ئێش و نەرھەتیا خوە ب ئاوایەکی ھێسان و رھەت ب مالباتێ را پارڤە بکە و چارەسەر بکە، لێ د ناڤ جڤاکا مە کوردان دا دەما کو کەسەک ژ مالباتێ راستی ھن پرسگرێکان تێ ب سەدەما تونەبوونا سەمیمیەتا ناڤ مالباتێ ئەو نکارە گۆتن و خوەستێن خوە ب مالباتێ را پارڤە بکە یان ژی دترسە.
یەک ژ سەدەمێن بباندۆر د پێکانینا خوەکووژیێ د ناڤ جڤاکا کوردان دا پێکانینا زەواجا نەچاری و پێشیگرتنا ژ زەواجا لگۆر دلێ لاوک یان کەچکێیە.
دەما کو لاوکەک ب کەچکەکێ را ئەڤیندار دبە ژ مالباتا خوە دخوازە بۆ خوەزگینیێ ھەرن مالا باڤێ کەچکێ، دەما کو مالباتا لاوک خوەستەکا وی ناپەژرینە ئەو ژ بۆ کو مالباتێ نەچار بکە دەستپێکێ دا گەفا خوەکوژیێ دخوە دا کو مالبات بترسە و خواستەکا وی بپەژرینە ، لێ مخابن ھن جاران ژی د ڤێ رەوشێ دا خوەکوژی پێک تێ کو لاوک ژیانا خوە ژ دەست ددە و پشترە ژی کەچک خوەکوژیێ دکە…
رۆلا مالباتێ د پێشیگرتنا ژ خوەکوژیێ دا پر گرینگە و دڤێ مابات د ڤی واری دە بێن ئاگاھدار کرن و پەروەردەھیێن پێویست ببینن.
وەکی میناک چەند رۆژ بەریا نھا مخابن د قەزەیا ترافیکێ دا کو ژ مالباتەکێ چەند کەس ژیانا خوە ژ دەست ددن و کەچکەک ژ ناڤ دایە، لاوکێ کو ئەڤیندارێ کەچکێ بوویە پشتی بھیستنا نووچەیا مرنا کەچکێ دچە داوی ل ژیانا خوە تینە…
یان ژی دەما کو کەچکەکێ ب زۆرێ ب یەکی دن را دزەوجینن، کەچک پشتی ڤێ زەواجا نەچاری داوی ل ژیانا خوە تینە…
ناڤ جڤاتا کوردان دا خوەکوژیا زێدە ھەیە و چارەسەرکرنا ڤێ ژی د دەستێ مالباتێ دایە، دڤێ دێ و باڤ ب ئاوایەکی سەمیمیم تەڤ زارۆکێن خوە روونێن و پرسگرێک و نەرھەتیێن وان چارەسەر بکن. دەما کو زارۆک کارەکی شاش دکە تو جاری وی/ێ جەزا نەکن، بەلکی ب ئاوایەکی سەمیمی وی/ێ  را تێکەڤن تێکلیێ و خوە ژ توندی و ھێرسبوونێ بپارێزن، ژ بەر کو ئەو توندی دبە سەبەب کو جارەکا دن زارۆک پرسگرێکا خوە ژ وێ ترسێ ب باڤ و داییکێ را پارڤە نەکە و یان بخوازە تەنێ چارەسەر بکە، ئیجا دبە کو زرارێ بغینە خوە.

ئارخا ماکوویی – کارناسێ زانستێن جڤاکناسیێ

 چاڤکانی:  کوردپرەسس

Add comment


Security code
Refresh